ÖZER SOYSAL
Prof. Dr., Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Kütüphanecilik Bölümü öğretim üyesi

I. Görüşler

II. ‘Bibliyografik Etkinlik Konusu Olarak’ ATATÜRK

(Seçme Bibliyografya/Yayın Tarihi’ne Göre)

A. ATATÜRK BİBLİYOGRAFYALARI’nın BİBLİYOGRAFYASI

A1. Türkiye’de

A1a. Açık/Kitap-Makale Biçiminde

A1b. Kapalı/Bir Diğer Yayın İçinde

A2. Dışarıda

B. ATATÜRK BİBLİYOGRAFYALARI

B1. Türkiye’de

B1a. Açık/Kitap, Kitapça Biçiminde

B1b. ‘Makale Bibliyografya’ Olarak

B1c. Kapalı/ ‘Madde’, ‘Bölüm’, ‘Liste’ Biçiminde

B2. Dışarıda

C. KÜTÜPHANE KATALOGLARI

C1. Özel Kütüphaneler

C1a. Kişisel

C1b. Kurumsal Nitelikte

C2. Resmi kütüphaneler

D. TOPLU KATALOGLAR

D1. Yöresel

D1a. Bölge Çapında

D1b. İl Düzeyinde

D2. Kurumsal Kapsamda

E. SERGİ KATALOĞU

F. SÜRELİ YAYIN

G. ‘YAZAR’ Kimliğiyle ATATÜRK

G1. Yazdıkları – Çevirdikleri / Atatürk’ten Diğer Dillere Yapılmış Çeviriler

G2. Söylev / Demeç

H. OKUDUKLARI / (ÇANKAYA) KÜTÜPHANESİ

Bibliyografik Öğeler İçin Kullanılmış Kısaltma



ATATÜRK ARAŞTIRMALARI’ nın

BİBLİYOGRAFİK DAYANAKLARI

I


Görüşler

Konu’nun irdelemesine, Atatürk’e bakışı 'vefa' duygusunun yücelttiği sağduyu ve inançla biçimlenmiş iki düşünce adamımızdan alıntı ile başlayacağım:

Bunlardan ilki, Vedat Nedim Tör, Anıları’nda, “Atatürk için ‘ölüsü bile bizden ileri’ diyerek göçüp giden Yakup Kadri şimdi ne yazık ki, içinde bocaladığımız büyük bunalımın ezikliği, burukluğu ve az gelişmişlik utancından hâlâ kurtulamamış olmanın suçluluğu ile Atatürk’ün huzuruna hesap vermeğe gitti. Tanrı, yardımcısı olsun!” 1 der.

Atatürk’ü kavrayış/ değerlendirme gücümüzde gözlenen yetersizliğin nedenini düşünürken akla, O’nu en iyi anlatanlardan Şevket Süreyya Aydemir’in şu satırları geliyor: “İnkılap; prensipleri evvelden incelenmiş, tayin edilmiş, sınırları belli bir dünya görüşü ve bir hedefe dayanmadıkça, onun ekseriyet için belirsiz ve anlaşılmaz kalması tabiîydi. Nitekim biraz dikkat edilince görünüyordu ki, Ankara’da da bir kısım insanlar, hattâ önemli bir çoğunluk için inkılap, kabul edilmiş, fakat izah ve idrak edilmemiş bir şeydi. Hatta onu bir tez, bir slogan olarak kullananların her biri için de mânası başka başkaydı. Onu yürütmek mevkiinde olanlar arasında bile geniş anlayış farkları vardı. Bunların bir kısmına göre, inkılap vardı ve devam ediyordu. Diğer bir kısmına göre ise, Türkiye bir inkılap yaşamış, fakat bu inkılap artık sona ermişti. Türk inkılabının, yalnız devam etmekle kalmayıp, onun dünya tarihi için ve dünya ölçüsünde bir mânası olduğu, inkılabımızın, bütün bize benzer memleketler için müşterek esaslar taşıdığı fikri, herkeste bazı şüpheler uyandırıyordu...” 2

Atatürk’ü anlamada süregelen bulanıklık, ilk elde, kendine özgü bir içerik ve yapılanma süreci gösteren Atatürk Devrimi’ni irdeleyecek bilimsel yetkinlik ya da yöntem/teknik/ araçları kavrayışta yetersiz kalınıp kalınmadığını düşündürür ki, daha açık deyişle bu, “Atatürk’ü bilimsel açıdan işleyiş biçimi”nin tartışılması demektir. Kurumsal düzeyde yürütülen Atatürk araştırmaları söz konusu olduğunda, herhalde, üniversite’ den başlayarak çoğu resmi kimlikteki merkezleri kapsar ve “araştırmada eşgüdüm-işbirliği öngören bir plânlama” ile “kaynak/bilgi’ ye etkili erişimi sağlayacak bibliyografik örgütlenme” önem kazanmaktadır. Gerçek Atatürk Bibliyografyası da ancak bu bağlamda bir örgütlenmenin ürünü olabilir.

'Bilimsel etkinlik konusu olarak' Atatürk üzerinde durulurken, O’nun kültür’ün erdemi, özellikle tarih (1931) ve dil (1932) alanlarının ulusal bilinçlenmedeki konumunu gözeterek oluşumuna önayak olduğu kurumlarla, bilim’e saygısını kanıtladığını belirtmek gerekiyor. Üniversite Reformu (1933), İstanbul Üniversitesi ile Ankara Hukuk Fakültesi'nde İnkılâp Tarihi Enstitü'leri açılması (1934), Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nin kuruluşu (1935) v.b. girişimler de konuya gösterdiği duyarlığın örnekleridir. Sonuçta, Atatürk; bakış derinliği, Türk Devrimi’ne kaynak olan düşünce örgüsü ve bunun evrensel boyutlardaki etkileme gücü ile, çarpıcı bir kişiydi. Atatürkçü görüş ve O’nun kurumsal simgesi Yeni Devlet’in nitelikleri iç ve dışta çok sayıda kişi/kuruluşça araştırma/yayın’a konu edildi. Atatürk’ün kişiliği ile özdeşleşmiş çeşitli olguya ilişkin olanlar da katılırsa, olağanüstü bir türlenme gösteren araştırma / yayın birikiminin boyutu daha belirginleşecektir.

Gotthard Jäschke’nin, I. Dünya Savaşı sonrası Türkiye’sine ilişkin gelişmeleri kronolojik çerçevede yansıtan “Dizisi” 3 nde verdiği ve Atatürk/ Cumhuriyet Türkiyesi üzerine çeşitli ülkelerde yapılmış yayınları içeren “listeler”, bir bakıma, “Atatürk Bibliyografyası” için başlangıç sayılabilir. Bibliyografya kavramı ve bu alandaki “sistematiğin” gereğince algılanamadığı Türkiye’de 4 ise ilk adım 1941’de yine bir Avrupalı, Herbert Melzig’in Atatürk Bibliyografyası ... başlıklı çalışması ile atıldı.5 Kapsam ve bibliyografya tekniğindeki eleştirilebilir yanlara karşın, anılan çalışma, “öncü” Atatürk Bibliyografyası olmanın yanı sıra, genelde, bir “bibliyografik kaynak”, daha özel anlamda ‘kişi/konu bibliyografyası’ndan beklenen işlevi başarıyla örnekleme özelliğini günümüzde de koruyor.

Melzig, “Önsöz”de, Bibliyografya’ nın o sıralar İsviçre ve Amerika’da yayınlayacağı Çankaya Düşünürü başlıklı kitap’ta verilmiş “liste”nin tamamlayıcısı ve o’nun işlenmiş biçimi olduğunu belirterek, şunları amaçladığını söyler:

a) Atatürk, Kurtuluş Savaşı ve Türk Devrimi üzerine yapılmış yayınları saptama. Böylece, Türkiye’nin düşün dünyasında aldığı yer de görülmüş olacaktır.

b) Türkiye ve dış ülkelerde tarihi araştırmalar için bir kaynak oluşturma. Bu yoldan, Türk Devrimi’nin evrensel boyutunu inceleme olanağı sağlanacaktır.

c) Yetişmekte olan gençlik için bir “kılavuz” ortaya koyma. Bunun sonucu, Türk Devrimi üzerine daha çok “şematik” dersler gören gençler, özellikle bu alanda derinleşme ortamı bulacaktır.6

Melzig’in çalışması, “bir olgunun çözümlenmesi ve bireşime ulaşma çabasında konu bibliyografyasının katkısı”; O’ nun, salt yayın listesi olmaktan öte, karşılaştırma-eleştiri-yorum inceliği ile, gerçeği arayışta yol gösterici bir araç niteliği de kazanabileceğini kanıtlayıcı örneklerdendir. Bu bağlamda başarısı, öncelikle “Atatürk Yaşam Öyküleri”ne ilişkin değerlendirmesinde somutlaşıyor. Nitekim, Melzig’e göre, Atatürk konusundaki tarihi değer yargılarında düşülen yanılgı, “karşılaştırmalı yaşam öyküleri”nde daha çok göze batmaktadır.7

Bibliyografya’nın, içeriği üç katı aşan oranda genişletilerek (240-732) 1944’te yeniden yayınlanmasından8 bir yıl sonra Faik Reşit Unat, Atatürk’le ilgili yayınları derleme zorunluğunu şöyle vurgulamakta: “Türk Devrimi’nin büyük yapıcısının hayatını en büyük noktalarına kadar incelemek ve yarattığı eseri bütün özellikleriyle kavramak için, Atatürk hakkında yazılan ve söylenen her şeyi bilmek ve öğrenmek ihtiyacında olduğumuz şüphesizdir. Henüz üzerinde yeter derecede durmağa imkân bulamadığımız bu konuda da, gerekli çalışmalara derhal başlamak ve hangi dilde olursa olsun, dünyanın neresinde bulunursa bulunsun onunla ilgili bütün neşriyatı eksiksiz olarak toplamak Atatürk’e olan sonsuz minnettarlığımızın bize yüklediği vazifelerden biridir.” 9 Unat’ın bu konudaki duyarlığı çeşitli kaynaklarda vurgulanmıştır. Bunlardan, 1945 ya da sonraki yıllarda, Atatürk ve Türk İnkılabı Bibliyografyası’nı oluşturma çabası içine girdiği anlaşılıyor. Bizde Atatürk üzerine yapılmış kapsamlı çalışmalardan olan ve hazırlayıcıları arasında Unat’ın da bulunduğu İslâm Ansiklopedisi/ “Atatürk” maddesi sonunda verilmiş “yayın” listesinde (1950), söz konusu Bibliyografya’nın “İstanbul(da) basılmakta” olduğu yolunda bilgi vardır.10 Birkaç yıl sonra, Muharrem D. Mercanlıgil, Atatürk’e yönelik bibliyografik çalışmalara değinirken, “...Melzig’in ... Bibliyografyası’dan başka ... Faik Reşit Unat’ın, Millî Eğitim Vekilliği binası yangınında yiten (yayınlanmamış) bir bibliyografyası...” bulunduğunu11 yazmakta. Ölümü üzerine çıkan bir makalede de, “... bizde Atatürk Bibliyografyası meydana getirmeğe teşebbüs eden ilk kişinin o olduğu sanıldığı; bu Bibliyografya’nın basılmış formaları ve hazırlık fişlerinin Millî Eğitim Bakanlığı yangınında kaybedilmesi ile...teşebbüsün akamete uğradığı..12 belirtilir. Sami N., Özerdim de, Unat’ı “...Atatürk Bibliyografyası” konusunda ilk girişimi yapmış, ... ancak, kitapları ve notları Milli Eğitim Bakanlığı yangınında yandığı için bunu gerçekleştiremeyen ...” kişi olarak anar.13

Nitekim Türk Tarih Kurumu’nun 1940 yılı etkinliklerine ilişkin Rapor’da, “ o yıl basılmak üzere matbaaya verilmiş eserler” arasında Unat’ın Atatürk Bibliyografyası da yer alıyordu.14 Unat, Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası (1963) başlıklı Çalışma'yı değerlendirirken şunu vurguluyor:15 “Bu alanda bugüne kadar yapılmış olan kitap halindeki başlıca çalışmaları hatırlatmakta fayda görmekteyim. Bu konudaki ilk eserin hazırlayıcısı sıfatıyla, bu satırların yazarı, Türk Tarih Kurumu yayınları planında adı gösterilmiş bulunan, birkaç yıllık devamlı bir çalışmanın mahsulünü, maalesef bir yangınla kül olduğunu görmek talihsizliğine uğramış kimsedir...”

Atatürk’e ilişkin bibliyografik etkinlikler arasında, özellikle iç ve dışta yarattığı yankı nedeniyle, ilgi çeken bir diğer çalışma Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası oldu. Bu ilgi, temelde, tür ve sayı olarak gösterdiği artış yüzünden izlenmesi giderek güçleşmiş Atatürk yayınlarını toplayıcı bir kaynağa olan gereksinmenin sonucudur. Çünkü, saptanabildiği kadarıyla 1944’te 732 olan yayın sayısı (Melzig), 1950 sonlarına doğru 1000’i geçmişti (Durusoy-Gökman). Bibliyografya, başlıca, bir derleme (Beyazıt Devlet) kütüphanesi’ne özgü olanaklar kullanılarak hazırlandığından içeriği, beklentiye belli ölçüde karşılık vermiştir.16 Ne var ki, düzenli olmasa da, zaman zaman yeni basılarla güncelleştirilmeye çalışılan Bibliyografya’nın17 sağlıklı bir izleme yöntemi ve tanımlama yeteneğine sahip olduğu söylenemez. İzleme konusunda, özellikle, herhangi bir nedenle derlenememiş Atatürk yayınlarının çokluk kapsam dışı kalışı; başka ülkelerde yapılmış Atatürk yayınları açısından da, yabancı bibliyografik kaynakları gereğince denetleyememeden ileri gelen eksiklikler gözlenir. Bibliyografik tanımlamadaki başarısızlık ise, yayınların kimliklenmesinde, çoğu kez, Beyazıt Devlet Kütüphanesi kataloğu’na bağlı kalınmasından kaynaklanagelmiştir. Oysa, amacı gözönüne alınırsa, kütüphane kullanımı için düşünülmüş kimlik tanımlaması ile bir bibliyografya’nın gözetmesi zorunlu “kimlikleme modeli” arasında, gerek biçim gerekse irdelenecek bibliyografik öğelerin niteliğinde kimi başkalaşmalar olması doğaldır. Daha somut bir anlatımla, ülkemizde çok sık başvurulan bu “hazırlama” yöntemi, kütüphane kataloglarındaki (gerçek yayın sayısı; türü; yazar, başlık; bası; yayın yeri, yayınlayan, yayın tarihi; yollamalar v.b. öğelerle ilgili) boşluk ya da yanlışların bibliyografyalara da yansımasını kaçınılmaz kılıyor.

Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası’nı, yayın izleme ya da bibliyografik tanımlamada uyguladığı yöntem ve kurallardaki yetersizlik kadar izleyegeldiği “güncelleştirme” yöntemi de etkilemektedir. İlkin, her “güncelleştirme” ile kapsam ve sonuçta fizik yapı olarak başkalaşan Bibliyografya’nın yaşadığı evrimi anlatım yolunun, “ilâveli 2. Bası/Second printing (Revised)” örneğindeki gibi olmadığını söylemek gerekir. Bibliyografik kurallar, böyle durumlarda, baskı/basım (printing) değil, bası (edition) teriminin kullanılmasını öngörür. Ancak, asıl önemlisi, 1957’de bir “Sergi kataloğu” oluşturmak amacıyla yapılmış çalışmayı genişletip yenilemek üzere gerçekleştirilen basıların, kullanıcıya, “yayınları bir bibliyografyanın sağlaması beklenen rahatlıkla izleme olanağı” vermeyişidir. “İlâveli bası”, “Ek Cilt”, cilt sonuna “Ek Bölüm” katma biçimindeki uygulama, beklenenin tersine, kullanımda önemli güçlüklere yol açmakta.

Atatürk Bibliyografyası oluşturmaya yönelik çabaların ilginç bir diğer ürünü 1970’e doğru ortaya çıkmıştır. Atatürk üzerine bibliyografya hazırlamanın güçlüğüne, hem biçim hem de öze ilişkin ayrıntı bilinci ile, belki de ilk kez, söz konusu çalışmada Sami N. Özerdim değinir. Atatürk Devrimi İçin Bir Bibliyografya18 başlığı altında yayınlanan Çalışma, bugün de türünün en kapsamlı “kapalı bibliyografya” örneği durumunda. Türkçe ve yabancı dillerde yapılmış yayınlardan beş yüzü aşkınının özenle sınıflandırılıp kimliklendiği Bibliyografya’yı asıl ilgi çekici kılan, sonraki çalışmalar için bir tür “rehberlik” gibi tanımlanabilecek bu yanı olmalıdır.

Bir “Atatürk Bibliyografyası”nı anlamlı kılacak nitelikler arasında, “temel bibliyografik öğelerin belirlenmesini amaçlayan” irdelemeyi, “içerik tanımlayıcı/eleştirel açıklamalarla besleyen notların” yer aldığı da vurgulanmalı. Türker Acaroğlu’nun 1981’de yayınlanan Açıklamalı Atatürk Kaynakçası, 19 bu çizgide bir deneme niteliği taşır. Atatürk, Kurtuluş Savaşı, Devrimler ve Türkiye Cumhuriyeti üzerine Türkçe ve yabancı dillerde üretilmiş beş yüz seçme kitap üzerinde duran Kaynakça, yaptığı açıklama ve alıntılarla, bir “yayın”ın özellikleri bakımından tanınmasında Bibliyografya’nın sağlayabileceği olanaklardan birini sergilemiş bulunuyor.

Bu alandaki son çalışmalardan birisi 1984’de yayınlandı. Doğumu’nun 100. Yılı’nda yapılmış yayınları belirlemek üzere Leman Şenalp’çe hazırlanan Atatürk Kaynakçası,20 uyguladığı “yayın saptama yöntemi” ile türünün “birincil kaynakları” arasına girmekte, kapsadığı dönemle ilgili olarak sağladığı kimi verilerle de çeşitli konularda yapılacak değerlendirmeler yönünden önem kazanmaktadır. Örneğin, 1982 yılı sonuna değin kitaplar; 1980’in son iki-1982’nin beşinci ayına dek dergiler olmak üzere, 100. Yıl yayınları (kitap, kitapça, süreli yayın, makale, bildiri ve şiir) ile sınırlandırılmış olmasına karşın ulaşılan sayı (7880) dan Atatürk’ün düşünce/kültür yaşamımızı etkileme gücü üzerine bir öngörüşe varılabilir.

Anlaşıldığı gibi, bizdeki Atatürk Bibliyografyaları’na daha ilk bakışta, bunların gerek 'oluşum biçimi' gerekse 'gösterdikleri ayırıcı nitelikler'e ilişkin düşündürücü belirtiler ortaya çıkmakta. Herşeyden önce, özde kişisel girişim ürünü olan Atatürk Bibliyografyaları kurumsal desteği ancak yayın aşamasında bulabilmişlerdir. Ülkemizde böylesi destek sağlamanın güçlüğü de biliniyor. Öyleyse, Atatürk Bibliyografyası’nı oluşturma işinin, Atatürk Araştırmaları’nı 'yasa gereği yürütme görevi üstlenmiş' bir kuruluşca ele alınıp yine o’nun gerçekleştireceği Atatürk Dokümantasyonu’nun çekirdek birimi olarak örgütlendirilmesi yerinde olur. Evrensel niteliği, Atatürk Bibliyografyası’nı ya salt ülke yayınlarından ya da bunlara (varlığı kimi zaman sabır kimi de rastlantı sonucu öğrenilebilen) birkaç yabancı ürünü katarak oluşturma girişimlerini verimsiz kılmaktadır. Şükranla anılacak çabalara karşın, O’nun kişiliğine yaraşır bir Bibliyografya’dan bugün de yoksun oluşumuz bunun en inandırıcı kanıtı değil mi?



1 Yıllar Böyle Geçti... (Milliyet Yayınları, İstanbul 1976), s. 280.

2 Suyu Arayan Adam (Öz Yayınları, Ankara 1959), s. 468-469.

3 Gotthard Jäschke–Erich Pritsch, Die Türkei seit dem Weltkriege. Geschichtskalender 1918-1928, v.d. Ayrt. için, bkz.: II. Bölüm, B2

4 Örneğin, ‘herkesçe anlaşılabilir ama oldukça ayrıntılı bir Atatürk yaşam öyküsü’ verme amacıyla yola çıkıp bunu bizdeki ölçütleri zorlayarak gerçekleştiren Şevket Süreyya Aydemir, kaynaklarını ‘dizgesel’ olarak tanımlama yerine, kendince tutarlı nedenlerle, birkaç satırlık açıklama’yı yeter buluyor. Bkz.: Tek Adam (Remzi Kitabevi, İstanbul 1963-1965), cilt 1, “Önsöz”; cilt 3, s.577.

5 Atatürk Bibliyografyası/Bibliographie/Etude Bibliographique, Ebedî Şef Atatürk’ün Hayatı, İstiklâl Savaşı ve Türk İnkılâbı İçin İlmî Rehber [ Zerbamat Basımevi, Ankara 1941],/(Présente par la Dirention Générale de la Presse, Ankara, Turquie), Ayrt. İçin, II. Bölüm, B1a’ ya bkz. Melzig'in, Bibliyografya'yı, Ankara Halkevi'nde düzenlenmiş bir sergideki dermeden yararlanarak hazırladığı belirtilir. Krş.:Faik Reşit Unat, "Muzaffer Gökman: Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası", TTKB 28(109, 1964), s. 173.

6 Anl. kyn., s.5.

7 Değerlendirme için, ayr., II. Bölüm. B1a’da bu yayınla ilgili olarak verilmiş Tanıtma/Eleştiri’lere de bkz.

8 Atatürk Bibliyografyası, Yeni Türkiye’nin Siyasî Bibliyografyası/Bibliographie Universelle de la Turquie Nouvelle. Ayrt. için, bkz.: II. Bölüm, Anl.y. Unat'a göre, tanıtılan yayın sayısı ilk bası için 227, ikincisi içinse 727'dir. Anl.y.

9 “Atatürk Hakkında Yapılan Yayınlara Toplu Bir Bakış”, Ulus, 10 Kasım 1945, s.4.

10 Cilt 1, s.804.

11 Atatürk ve Devrim Kitapları Kataloğu, s.7, Ayrt. için, II. Bölüm, Bıa’ya bkz.

12 “Faik Reşit Unat da Öldü”, KB Yeni Seri (10/34, 1964), s.3.

13 “Atatürk Devrimi İçin Bir Bibliyografya”, s.449. Ayrt. İçin, II. Bölüm, B1c’ ye bkz. Yangın'ın çıkış tarihini Nail Bayraktar 24 Aralık 1947 olarak belirliyor: "1944 Yılında Eski Milli Eğitim Bakanlığı Binası Cilt Atölyesinde İken Yanmış Olan Fihristlerin Listesi", TKü 6 (1, 1992), s. 4-9.

14 TTKB 6(21–22, 1945), s. 129.

15 Unat, Anl.m. s.173. Yangın'da, 'Atatürk Bibliyografyası'nın on formayı aşkın Türkçe kesimi, forma ya da kolon haline getirilmiş yabancı dillerdeki bölümleri; düzeltme ve ekleri yapılmış provaları ile bunların aslını oluşturan fiş ve notlar yitmiştir. Anl. y. Krş.: TTKB 28(111, 1964), s. 509.

16 Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası’ nın öncüsü sayılabilecek Atatürk ve Devrimleri Bibliyografyası’nda listelenmiş 1000 dolayındaki (1049?) yayından (140’ı dışında) kalanının çoğu da Beyazıt Devlet Kütüphanesi’ne bu yoldan girmiş yayınlardı.

17 “Bası”lara ilişkin ayrt. için, bkz.: II. Bölüm, Bıa.

18 Bkz.: II. Bölüm, Bıc.

19 Ayrt. için, II. Bölüm, Bıa’ya bkz.

20 Bkz.: II. Bölüm, Bıa.







II

‘Bibliyografik Etkinlik Konusu Olarak’

ATATÜRK

(Seçme Bibliyografya/Yayın Tarihi’ne Göre)

A. ATATÜRK BİBLİYOGRAFYALARI’nın BİBLİYOGRAFYASI

A1. Türkiye’de

A1a. Açık/Kitap-Makale Biçiminde

Özerdim, Sami N., “Bir Atatürk Bibliyografyası Hazırlanırken I : Atatürk Bibliyografyaları,” YP I (2,1953),s.5

“Atatürk Bibliyografyalarının Bibliyografyası,” KB 1 (1, 1960), s.6-7.

Özerdim, Sami N., “Atatürk Bibliyografyaları Bibliyografyası,” YY 8 (11.1963), s. 352- 353.

Cunbur, Müjgân, “Atatürk Bibliyografyaları,” HD 2 (19, 1968),s.14-15.

Atatürk Bibliyografyalarının Bibliyografyası -Açıklamalı- (Millî Kütüphane, Ankara 1981). 16 s.

Karlıklı, Yücel, “Atatürk ve Türk Devrimi Bibliyografyaları Bibliyografyası,” İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve Inkılâp Tarihi Enstitüsü Yıllığı 4 (1989), s.139-156.

A1b. Kapalı/Bir Diğer Yayın İçinde

Mercanlıgil, Muharrem D., “Birkaç Söz,” Atatürk ve Devrim Kitapları Kataloğu, (Bitlis İli Kültür ve Eğitim Derneği, Ankara 1953), s.6-8.

Gökman, Muzaffer, “XL. Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti ile İlgili Bibliyografyalar ve Kitap Eleştirmeleri,” Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası (Millî Eğitim Bakanlığı, Ankara 1963), s.341-342.

Mercanlıgil, Muharrem D., “Atatürk Yayınları,” YY8 (11, 1963), s.327.

Gökman, Muzaffer, “XXXVI. Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti ile İlgili Bibliyografya ve Kitap Eleştirmeleri / Bibliography and Criticism Relating with Atatürk and the Turkish Republic,” Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası / Bibliography of the History of Atatürk and His Reforms. İlâveli 2. Bası / Second Printing (Revised). (Millî Eğitim Bakanlığı, Ankara 1968), s.533-536.

Özerdim, Sami N., "Atatürk Devrimi İçin Bir Bibliyografya: Bibliyografyalar", Atatürk'e Saygı (Türk Dil Kurumu, Ankara 1969), s.451-452.

Tütengil, Cavit Orhan, Atatürk'ü Anlamak ve Tamamlamak (Varlık Yayınevi, İstanbul 1975), s. 157-158.

Özerdim, Sami, N., "Türkiye'de Bibliyografya: Atatürk-Yeni Türkiye," A.Ü.SBF. BYYOY 1979 (Ankara, 1979), s.173.

Gökman, Muzaffer, "XXXVI. Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti ile İlgili Bibliyografya ve Kitap Eleştirmeleri/Bibliography and Criticism of Books Relating...", Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası I/Bibliography of ... İlâveli 3. Bası / Third Printing (Revised). (Kültür Bakanlığı, Ankara 1981), s. 817-824.

Şenalp, Leman, “Kaynak Yayınlar,” Atatürk Kaynakçası, I. Doğumunun 100. Yılında Yayınlanan Kitaplar, Broşürler, Dergi Makaleleri, Bildiriler, Şiirler (Türk Tarih Kurumu, Ankara 1984).s.253-255;319.

A2. Dışarıda

Hazai, György / Barbara Kellner-Heinkele, “Atatürk-Bibliographien,” Bibliographisches Handbuch der Türkologie. Eine Bibliographie der Bibliographien vom 18. Jahrhundert bis 1979.Band I Akadémiai Kiado / Otto Harrassowitz, Budapest / Wiesbaden, 1986 - ), s.495-497, (Band XXX in der Reihe ‘Bibliotheca Orientalis Hungarica’). 18. Yüzyıl’dan 1979’a değin Türkoloji alanında yayınlanmış bibliyografyaların bibliyografik elkitabı olmak gibi etkileyici bir amaç güden bu kaynak, Atatürk’e ilişkin bibliyografik yayınlar konusunda, ne Türkoloji dalı ne de Atatürk adı’nın ağırlığını karşılar yetkinlikte. Çalışma’da kapsadığı belirtilen zaman dilimi içinde yayınlanmış değişik türdeki Atatürk bibliyografyalarını izleme ve tanıtımda, gerek nicelik gerekse nitelik yönünden, önemli boşluklar var. Atatürk bibliyografyalarından ancak bir bölümünün verilebilmiş olması yanında bunların bibliyografik tanımlaması da, yazar adından başlayarak/ 2492 : S. N. Özerdim (gerçekte, Muhaddere N. Özerdim); yayın yılı / 2472: 1943 (gerçekte, 1941); yayını birkaç sayı sürmüş ‘makale bibliyografyalar’da, başlama – bitiş sayılarının saptanması / 2481: 10, 18.345.1952 (gerçekte, 18.344.1952’den başlayıp, düzenli olmayan aralıklar ve başlık değişikliğiyle 23.429.1957’ye dek sürmektedir); 2487 : KB, 1.3.1961/1.4.1961 (gerçekte, 1.1.1960, ı.2.1960, 1.3.1961, 1.4.1961); 2499 : BTTD, 11.62.1972/11.63.1972 (gerçekte, 11.62.1972’den 12.66.1973 sayısına dek) ya da kimi kimliklerdeki yazar ve sayfa belirlemesi/ 2494: TD, 15.170.1965. 110-119 (gerçekte, Sami N. Özerdim, 15.170.1965. 116-119)’nda gözlenen eksik ve yanlışlar nedeniyle yer yer tutarsız kalıyor.

B. ATATÜRK BİBLİYOGRAFYALARI

B1. Türkiye’de

B1a. Açık/Kitap, Kitapça Biçiminde

Onun için Yazılanlar Söylenenler, 10/23.11.1938-(CHP Fatih Halkevi, İstanbul 1938). 480s. (10.11.1938/23.11.1938 günleri arasında çeşitli gazete ve dergilerde yayınlanmış; ilk izlenimleri yansıtma nedeniyle ilgi çeken 95 yazı. Sırasıyla başlık, yazar ve yayının (gazete ya da dergi) belirtildiği yazılar, zamandizimi uyarınca, yazar adı –yazarı belli değilse – gazete/dergi adı gözetilerek abecesel olarak verilmiştir.)

Tanıtma/Eleştiri : Acaroğlu, AAK II, s. 926.

Melzig, Herbert, Atatürk Bibliyografyası / Bibliographie / Etude Bibliographique. Ebedî Şef Atatürk’ün Hayatı, İstiklâl Savaşı ve Türk İnkılâbı İçin İlmî Rehber [Zerbamat Basımevi / Présenté par la Direction Générale de la Presse), Ankara 1941] . 143 s.

Tanıtma / Eleştiri : Acaroğlu, AAK I, s. 62-66; Soysal, TD 46 (373, 1983). s. 44-51. Bu Bibliyografya’ya ekler için, bkz.: B1b, W. Eberhard.

Melzig, Herbert, Atatürk Bibliyografyası. Yeni Türkiyenin Siyasî Bibliyografyası / Bibliographie Universelle de la Turquie Nouvelle. 2. Tabı / Deuxième Edition (Ülkü Kitap Yurdu, İstanbul 1944), 223 s.

Tanıtma / Eleştiri : Vâ – Nû, A, 10 Teşrinisani 1944, s. 3; Acaroğlu, Anl. y.; Soysal, Anl. y.

Melzig'in Bibliyografyası, 'Atatürk ve Yeni Türkiye' konusunda 1944'e dek oluşmuş yayın birikiminin boyutlarını nicelik ve nitelik olarak yansıtırken sözü edilen boyutların günümüzde ulaştığı noktayı belirleyebilmemizi de olanaklı kılmakta. Bu açıdan bakıldığında:

1. Bibliyografya'nın iki basısı arasında kimliklediği yayın sayısı yönünden (732/240) yaklaşık %300'lük bir artış vardır. Öte yandan, ilk Atatürk Bibliyografyası'nın ikinci bası'sı ile bu türün diğer örneklerinden [Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası. İlaveli İkinci Bs. (1968-1974), 2c.]'nın karşılaştırılması, (7500/732), içerilen yayın sayısında %1000 artışı gösterir. Bu artış, Türkçe yayınlarda (4996/284) yaklaşık 18, yabancı dil yayınlarda (2428/448) 6 kattır.

2. İlk bası'da saptanmış Türkçe yayının genel yayın toplamına oranı (240/98) yaklaşık %41 iken, bu oran, 2.bası'ya yeni giren Türkçe yayınlarda (492/186) yaklaşık %38, ikinci bası genelinde ise (732/284) yaklaşık %39 olmuştur. Gökman'ın Bibliyografyası'nda oran, (7500/5000) %66'dır.

3. İlk bası'da yer alan yabancı yayından yarıya yakını (142/63) (yaklaşık %44)'nın dili Fransızca'dır. Bunu, Almanca, İngilizce ve İtalyanca olanlar izler. Fransızca'nın üstünlüğü, ikinci bası'da da sürer (306/131) (yaklaşık %43). Ancak, ikinci sıradaki Almanca'nın yerini bu kez İngilizce almış, Rusça üçüncü sıraya geçmiştir. Yine Gökman'a bakılırsa, yabancı dildeki yayın sıralaması İngilizce, Fransızca, Rusça, Almanca, Rumca, Sırpça, İtalyanca, Macarca biçimine dönüşmüş bulunuyor.

4. Kurtuluş savaşı, Devrim ve Yeni Türkiye'nin Siyasal Tarihine ilişkin yayınların iki bası'da da ağırlık kazandığı gözlenir.

5. İlk bası'da Tüzel/Siyasal türde 8 çalışma kimliklenmişken ikinci bası'da bu sayının büyük artışla 107'ye ulaştığı görülmektedir. Böylesi bir tırmanış " 8. küme" (Yakındoğu İle İlgili Olup Yeni Türkiye'ye de Değinen Tarih ve Siyaset Kitapları) için de söz konusudur.

6. İlk bası'da ikinci sırayı alan Yaşamöyküsü, ikinci bası'da dördüncü; üçüncü sıradaki Roman, Şiir... türü yayınlar ise beşinci sıraya düşmüştür.

Bu alandaki ilk ürün oluşunun kimi yetersizliklerine karşın Çalışma'nın ikinci bölümü, bir kişi ya da konu bibliyografyası'nın işlevinin ne olmak gerektiğini çok iyi örnekler.

Anılan bölüm'de Prof. Melzig, Atatürk konusundaki yayınları türleri içinde eleştirel incelemeye almakta, bu arada 'Yaşamöyküsü' ve 'Karşılaştırmalı Yaşamöyküsü' türü ile ilgili olarak yorum ve değerlendirmeler yapmaktadır. Melzig'in çalışmasını özgün ve güçlü kılan yan, ilk Atatürk Bibliyografyası olmaktan öte, işte bu yaklaşım, bir olgunun çözümü ve bireşimine ulaşma çabasında konu bibliyografyasının konumunu göstermesidir.



Melzig, Atatürk yaşamöykülerinin, çokluk, yabancılarca yazılmış olduğunu vurgulayarak şöyle der: "bilindiği gibi I. Dünya Savaşı'ndan sonra siyasal yaşamöyküsü yazmak Avrupa'da özenilir bir iş olmuştu. Ancak, bu tür kitaplar olayları açıklarken, çoğu kez, düş'ün yardımına sığınmak ya da siyasal bir öğreti'nin etkisinde kalmaktan kendilerini kurtaramamışlardır. Nitekim, Atatürk, Almanlara göre 'asker ve önder', İngilizler'e bakılırsa 'Çağdaş Türkiye'nin Yapıcısı', İtalyanlara kalırsa 'bir Asya Diktatörü'dür."

Prof. Melzig, bu noktadan başlayarak, bibliyografya'nın salt yayın dizelgesi olmaktan öte, yorum-eleştiri inceliği ile, tutarlı ve aydınlatıcı bir bireşime nasıl varabileceğini sergileyen örnekler verir. O'na göre, Atatürk konusundaki değer yargılarında düşülen yanılgı, karşılaştırmalı yaşamöykülerinde daha çok göze batmaktadır. Melzig'in anlatımı ile, örneğin, "...yaşamöyküsü yazarlarından (Amerika Büyük Elçisi) Charles H. Sherrill'in Atatürk'e karşı duygularının içten olduğuna kuşku yoktur. Ancak, A Year's Embassy to Mustapha Kemal ve Three Men: Kemal, Roosevelt, Mussolini adlı kitaplarında yaptığı tarihsel karşılaştırmalarda büyük yanlışa düşmüştür. Dünyanın en sağlam görüşlü yazarlarından olan İtalyan devlet adamı Kont Carlo Sforza, Atatürk'ün ölümü üzerine Neue Zürcher Zeitung'da çıkan bir yazısında O'nun, ne Bismarck, ne Cromwell ne de Büyük Petro ile karşılaştırılabileceğini açık bir dille anlatmıştı. Oysa, Sherrill, A Year's Embassy to Mustapha Kemal adlı kitabında Atatürk'ü din ve devlet işlerini ayırmak bakımından İngiltere Kralı Sekizinci Henri'ye, Kur'an'ı Türkçe'ye çevirtmesi yönünden de Büyük Alman devrimcisi Luther'e benzetiyordu. Aslında bütün bu karşılaştırmalar, özellikle tarihsel olanlarda, aksaklık vardır. Atatürk 'tek'ti ve benzeri yoktu. Çünkü O, kurumlar kaldırmakla kalmamış, milleti, bir kültür konumundan diğerine taşımıştır. Mussolini, İtalya'da liberal düzeni kaldırıp yerine faşizmi koymak ve iktidarda tutunabilmek için önce 'monarşi', sonra 'papalık'la uzlaşma zorunda kalmıştır. Oysa, Kemal Atatürk, Osmanlı İmparatorluğu'nu ve hilafeti olduğu gibi tarihin derinliklerine gömmüş ve onun yerine, hiç bir Avrupa dizgesi ya da öğretisine uymayan ve düşün yapısı yönünden kendine özgü değerlere sahip, çağdaş bir ulusal devlet kurmuştur. Atatürk yaşamöyküleri arasında bunu ilk olarak gören, Kont Carlo Sforza olmuştur." (bkz.: I.bs., 123; II.bs., 218-219).

Prof Melzig, ikinci bası'da, Atatürk'le ilgili yayınların eleştirel açıdan incelendiği bölümü de yeniden düzenler. Bu arada, metne, ilk bası'nın yapıldığı 1941'den sonra özellikle Türkler'ce yurtiçi ve dışında yayınlanmış ya da yayını düşünülen çalışmalara ilişkin görüşlerini katması bibliyografya'yı güncelleştirme yolunda atılmış bir başka adımdır.

"TBMM.'nin 75. Yılı'nda Cumhuriyet Haftası" (Ekim 1995/Ankara) etkinliğinde konuşurken Bernard Lewis, Tarih'in bir yere yerleştirdiği kişileri 'sıradanlığa' çekme çabası konusunda İngiltere'de Churchill için yazılanları örnek gösterdikten sonra derki : "Böyle hevesler başka yerlerde de filizlenmiştir. Geçmiş'in değer yargıları ve kahramanlarını tartışmak moda oldu. Bu türden yıpratmalara en güçlü biçimde direnmiş kişi Mustafa Kemal Atatürk'tür. Türkler, her şeye karşın, büyük kurtarıcılarının kendilerine verdiğini titizlik ve kararlılıkla korumayı biliyor; bunu sürdürüyorlar..." (Üstteki satırlar, Metin Toker'in Milliyet Gazetesi'nin 29 Ekim 1995 günlü sayısında yayınlanmış yazısından alıntılanmıştır. Bildiri metninin aslına ulaşılamadı.)

Mercanlıgil, Muharrem D., Atatürk ve Devrim Kitapları Kataloğu / Catalogue des Ouvrages Concernant Atatürk et la Révolution Turque / Catalogue of Books On Atatürk and the Turkish Revolution / Verzeichnis der Bücher über Atatürk und die Türkische Revolution (Bitlis İli Kültür ve Eğitim Derneği, Ankara 1953). 96 s.

Tanıtma / Eleştiri : Özerdim, TKDB 2 (1, 1953), s. 53-54.; Artam, YU, 1 Şubat 1954, s. 2; Özerdim, TD 3 (28, 1954), s. 240-241; Tuncor, İÖ 20 (377, 1954), s. 15; Acaroğlu, AAK I, s. 171-174.

Özerdim, Sami N., 10 Kasım 1953’te Atatürk İçin Yayınlar (Emek Basım-Yayınevi, Ankara 1954), 3 s.

Şahin, Mustafa – Osman Işık, 19. Ölüm Yıl Dönümü Münasebetiyle Türk Basınında Atatürk [y.y., d.t. 1958 ], 159 s. (1957’de, gazete ve dergilerde Atatürk üzerine yapılmış yayınları (makale, şiir) toplama amacı güden : yazıların, yayınlandıkları gazete ya da dergi adına göre abecesel sırada verildiği bir derleme.)

Tanıtma / Eleştiri : Acaroğlu, AAK II, s. 924-925.

1957/1981 Durusoy, M. Orhan – M. Muzaffer Gökman, Atatürk ve Devrimleri Bibliyografyası (Türkiye İş Bankası, Ankara 1957), 144 s. Gerçekte ‘bibliyografya’ değil ‘sergi rehberi’nden ‘toplu katalog’a dönüştürülmüş; özellikle Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası’na başlangıç olmak nedeniyle anılmaya değer bir çalışma. Eski-yeni harfli Türkçe ve yabancı dillerde, Atatürk/Devrimler üzerine yapılmış 1049 yayını (iki bölüm’de; yazar / başlığa göre abecesel sıra uyarınca ve bulundukları kütüphanedeki yer numarasını da belirterek) listeler.

Tanıtma / Eleştiri : Özerdim, TD 7 (74, 1957), s. 66-70; Salgır, TKDB 6 (4, 1957), s. 115-126; Sılacı, Y 8 (143, 1957), s. 7; Krieev, PV (3, 1960), s. 289-290.

Gökman, Muzaffer, Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası(Millî Eğitim Bakanlığı, Ankara 1963), VI + 432 s. Bu bası’yla ilgili olarak, Kutay, ‘Okuyacağınız Bir Tarih Kitabı’ başlığı altında: “... Gökman’ın yığın yığın kitapları böylesine bir lâboratuvar tahlîlinden geçirmiş eseri...(ne)... (Millî Eğitim Basımevinin dikkatli baskısı mazrûf’a lâyık bir zarf olmuştur. ...” derken, Unat, “... konuyla bağlantısı pek kurulamayan bazı yayınların da Bibliyografya’da yer aldığı...” nı vurguluyor.

Tanıtma / Eleştiri : Acaroğlu, M, 14 Mayıs 1963, s. 4; Göyünç, TK (14, 1963), s. 83-84; Dinçer, KB Yeni Seri (7/31, 1964), s. 8; Göyünç CT 1 (2, 1964), s. 312-314; Kutay, TaK I (1, 1964), s. 80; Selçuk, C, 20 Mart 1964, s. 2, Unat, TTKB 28 (109, 1964), s. 173-176; Itzkowitz, AHR 70 (3, 1965), s. 878-879; Kitaplar Arasında 44 Yıl. Muzaffer Gökman’ın Anıları, ... (Eğitim-Öğrenci Yayınları, İstanbul 1977), s.184-196.

Gökman, Muzaffer, Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası, İlâveli 2. Bs. (Millî Eğitim Bakanlığı, Ankara 1968-1974), 2 cilt.

Tanıtma /Eleştiri : Hızlan, YG, 15 Kasım 1968, s. 4; M, 27 Kasım 1968, s. 6; Tunçkol, YY 13 (11, 1968), s. 390; Özerdim, V 36 (733, 1969), s. 18; Anl. yzr., TTKB 33 (129, 1969), s. 123-124; Öztuna, HTM 4 (12, 1969), s. 95; Güreli, (BG, İstanbul 25 Aralık 1974, s. 9; Özerdim, TD 31 282, 1975), s. 236-237; Yüksel, HTM 2 (7, 1975). s. 94; Dumont, T 3 (1, 1976), s. 275-277; Acaroğlu, AAK I, s. 177-180; Tuncel, TTKB 47 (187, 1983), s. 877-878.

Gökman, Muzaffer, Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası I/Bibliography of the History of Atatürk and His Reforms. İlâveli 3. Bası / Third Printing (Revised). (Kültür Bakanlığı, Ankara 1981). XXIV + 1038 s.

Tanıtma : Özerdim, TD 43 (359, 1981), s. 316-317.

Gökman, Muzaffer, Atatürk ve Devrimleri Tarihi Bibliyografyası II/Bibliography of the History of Atatürk and His Reforms. İlâveli 2. bası/Second Printing (Revised). (Kültür Bakanlığı, Ankara 1981).790s.

Tanıtma : Arolat, MA (16 Ocak 1983), s. 21; H, 15 Haziran 1982, s. 9.

1958 Özerdim, Sami N., 10 Kasım-31 Aralık 1938 Günlerinde Türk Basınında Atatürk İçin Yazılmış Yazıların Bibliyografyası (Türk Tarih Kurumu, Ankara 1958), 240 s.

Tanıtma / Eleştiri : Cunbur, TD 8 (86, 1958), s. 93-95; Duranoğlu, V 26 (489, 1958), s. 15; Mercanlıgil, TKDB 8 (1, 1959), s. 80-83; Acaroğlu, AAK II, s. 914-915.

Şenalp, Leman, Cumhuriyetimizin 50. Yılı Bibliyografyası ve Elli’nci Yılla İlgili Çalışmalar (İstanbul Üniversitesi, İstanbul 1975).182s.

Tanıtma : Acaroğlu, AAK I, s. 462-463.

Acaroğlu, Türker, Açıklamalı Atatürk Kaynakçası (Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları İş Türk Limited Şirketi, Ankara 1981).2 cilt.

Tanıtma : YO, 17 Kasım 1973, s. 7; Binyazar, TD 43 (356. 1981), s. 110-111; Uyguner, TD 43 (359, 1981), s.317, K 1 (6, 1982), s.18.

Atatürk’ün Ekonomik ve Sosyo-Ekonomik Görüşleri ile ilgili Makale ve Kitaplar Bibliyografyası (Maliye Bakanlığı, Ankara 1981), 52 s.

Güreli, Nail, Atatürk’ten Sonra Atatürk ... (Gür Yayınları, İstanbul 1981). 224 s. 10 Kasım 1938’den ay sonuna dek geçen sürede 70’i aşkın yazarın Atatürk için yazdıklarını: başlık/yazar ve yazının yer aldığı süreli/yazı metni ve yayınlandığı tarihi belirterek, listeler.

Şenalp, Leman, Atatürk Kaynakçası (Türk Tarih Kurumu, Ankara 1984). 2 cilt.

Tanıtma : Uyguner, GK (23, 1985), s. 49-50.

Toplu, Mehmet, 29 Ekim ve 10 Kasımla İlgili Gazete Makaleleri Bibliyografyası. Bitirme Tezi (A.Ü. DTCF. Kütüphanecilik Bölümü, 1984). 101 y. (Cumhuriyet, Hürriyet, Ulus Gazeteleri Taranmıştır.)

Kocatürk, Utkan, Doğumundan Ölümüne Kadar Kaynakçalı Atatürk Günlüğü (Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ankara 1988). XXII + 432 s.

Atatürk’le ilgili tarih ve olayları bunlara ilişkin yayınlarla birlikte yansıtması bakımından ‘bibliyografik’ yönü de olan bir çalışma.

Bıb. ‘Makale Bibliyografya’ Olarak

1941-1957 Eberhard, W., “Yeni Türkiye ve Çin: Atatürk Bibliyografyası’na İlâve,” Çev.: İkbal Berk (Argon) TTKB5 (20, 1941), s. 625-633. 1927-1937 yılları arasında Çin’de Atatürk ve Yeni Türkiye üzerine yayınlanmış (kimi özgün kimisi çeviri) altı kitabın tanıtımı.

Unat, Faik Reşit, “Atatürk Hakkında Yapılan Yayınlara Toplu Bir Bakış,” U, 10 Kasım 1945, s.4.

Mercanlıgil, Muharrem D., “Atatürk’ün İlk Matbu Eserleri,” Ü III. Seri (44, 1950), s. 12-13.

Tuncor, F.Ragıp, “Atatürk’ün Yazdığı, Tercüme Ettiği Kitaplarla Nutuk, Hitabe ve Vecizeleri,” İÖ 18(344, 1952),s.13.

Tuncor, F.Ragıp, “Yurt İçinde ve Dışında Yabancı Dillerde Atatürk Hakkında Yayımlanan Eserler,” İÖ 18(344, 1952),s.13-15.

Tuncor, F. Ragıp, “Atatürk’e Ait Eserlerin Bibliyografyası,” İÖ 18 (345, 1952), s. 8-9.

Tuncor, F. Ragıp, “Atatürk Bibliyografyası (Atatürk Kütüphanesi) : Atatürk’ün Yayınlanmış Olan Beyannâme, Nutuk, Hitâbe ve Vecizeleri,” İÖ 21(396, 1955), s. 14-15.

Tuncor, F. Ragıp, “Atatürk Bibliyografyası (Atatürk Kütüphanesi),” İÖ 21 (399, 1955); (400, 1956);(402, 1956); (404, 1956); (405, 1956).

Tuncor, F.Ragıp, “Atatürk Bibliyografyası (Atatürk Kütüphanesi) – Yabancı Dillerde Yayımlanmış Olan Atatürk ve Devrim Kitapları – Fransa,” İÖ 22 (410, 1956); (412, 1956).

Tuncor, F. Ragıp, “Atatürk Bibliyografyası (Atatürk Kütüphanesi) – Mısır / İsveç / Rusya / Macaristan / Bulgaristan / Polonya / Çekoslovakya / Yugoslavya / Yunanistan / Arnavutluk / Çin / Japonya / Letonya-,” İÖ 22 (421, 1957), s. 15-16.

Tuncor, F. Ragıp, “Atatürk Bibliyografyası (Atatürk Kütüphanesi) – Suriye / Lübnan / İran / Danimarka / Avusturya / İtalya / Amerika / Almanya-,” İÖ 23 (428, 1957), s. 13-14.

Tuncor, F. Ragıp, “Atatürk Bibliyografyası (Atatürk Kütüphanesi) – Almanya / İngiltere,” İÖ 23(429, 1957), s. 13-14.

1953 Mercanlıgil, Muharrem D., “Büyük Nutkun Çeşitli Basımları,” D 1(5-6, 1953).

Özerdim, Sami N., “Atatürk İçin Yayınlar (10.11.1953),” E (4, 1953), s. 4.

Özerdim, Sami N., “Bir Atatürk Bibliyografyası Hazırlanırken II : Türkçe Ansiklopedilerde ve Ansiklopedik Sözlüklerde Atatürk Maddeleri,” YP I (3, 1953), s. 5-7.

Özerdim, Sami N., “Bir Atatürk Bibliyografyası Hazırlanırken III : Türk Devrimi ve Kemalizm Üzerine Genel Eserler,” YP I (4, 1953); (5, 1953); (6, 1953); (7, 1953); (8, 1953).

Şahingiray, Özel, “Türk İnkılâbı Tarihi Hakkında Bibliyografya, I,“ YP I (16, 1954), s. 1-5.

Şahingiray, Özel “Türkiye Büyük Millet Meclisi (Kütüphanesi)nde Türk İnkılâbı Tarihi Bibliyografyası, “ YP I (17, 1954); (18, 1954); (19, 1954); (20, 1954); (21, 1954); (23, 1954); (27, 1954).

Şahingiray, Özel, “İzmir Milli Kütüphanesinde Türk İnkılâbı Tarihi Bibliyografyası," YP I (28, 1954); (29, 1954); (30, 1954); (31, 1954).

Şahingiray, Özel, “Türk İnkılâbı Tarihi Bibliyografyası,” YP I (35, 1954), s. 3.

Şahingiray, Özel, “Celâl Bayar’ın Şahsî kütüphanesindeki Atatürk ve İnkılâpla İlgili Kitaplar : Türk İnkılâbı Tarihi Bibliyografyası,” YP I (37, 1954); (38, 1954); (39, 1954); 2 (40, 1954); (41, 1954); (42, 1954); (43, 1954); (44, 1954); (45-46, 1954).

Acaroğlu, Türker, “Atatürk Hakkında Fransızca Neşriyat,” Vt, 10 Kasım 1955, s. 5-7.

Acaroğlu, Türker, “Atatürk Hakkında Son Aylarda Çıkan Kitaplar,” Dn, 10 Kasım 1955. S. 2-11.

Özerdim, Sami N., “Atatürk Kütüphanesi,” TD 5 (50, 1955), s. 115-118.

Özerdim, Muhaddere N., “Türkiye Hakkında İki Çince Kitap,” TTKB 20 (80, 1956), s. 755-762.

Özerdim, Sami N., “Atatürk Kütüphanesinin İkinci On Kitabı,” TD 6 (62, 1956), s. 126-128.

Özerdim, Sami N., “1958 Yılında Atatürk İçin Yayınlar,” TD 8 (88, 1959), s. 230-232.

Özerdim, Sami N., “1958 Atatürk Yayınlarına Katılacak İki Kitap,” TD 8 (89, 1959), s. 284.

Özerdim, Sami N., “Atatürk İçin Yeni Eserler,” TD 9 (98, 1959), s. 64-67.

Arar , İsmail, “Atatürk, Kurtuluş Savaşı, Devrimler ve Cumhuriyet İle İlgili Anılar,” KB 1 (1, 1960), s. 14-16.

1960/1961 Arar, İsmail, “Atatürk İçin Anı Kitapları Bibliyografyası,” KB 1(1, 1960); (2, 1960); (3, 1961); (4, 1961).

Özerdim, Sami N., “Atatürk İçin Yayınlar,” TD 9 (100, 1960), s. 216-218.

"Atatürk İçin Yayınlar," TD 9(102, 1960), s. 322-323.

Arar, İsmail, “Atatürk Bibliyografyasına Ekler,” KB 1 (12, 1961), s.7.

Özerdim, Sami N., “Atatürk İçin Yeni Yayınlar,” TD 10(112, 1961), s. 222-225.

Arar, İsmail, “1961 ve 1962 Yıllarında Atatürk İçin Yeni Yayınlar,” KB 2 (22-23, 1962), s. 14-16.

Özerdim, Sami N., “1960’ta Atatürk İçin Yayınlar” TD 11 (124, 1962), s. 252-254.

1963/1964 Mercanlıgil, Muharrem, “Atatürk Yayınları, I/II/III,” YY 8 (11, 1963); (12, 1963); 9(1, 1964).

Özerdim, Sami N., “Atatürk İçin Kitaplar,” U, 11 Kasım 1963, s.4.

Özerdim, Sami N., “Atatürk İçin Kitaplar,” U, 18 Kasım 1963, s.4.

Özerdim, Sami N., “Atatürk ve Yabancılar,” TD 13 (146, 1963), s. 107-110.

Özerdim, Sami N., “Yirmibeş Yılın Hesabı,” V 31 (609, 1963), s.7.

Özerdim, Muhaddere N., “Cumhuriyetin Kuruluşundan Sonra Çinli Tarihçilerin Atatürk’le İlgili Yazıları,” TD 14 (158, 1964), s.89-92.

Özerdim, Sami N., “1964’te Atatürk İçin Yayınlar,” TD 14 (158, 1964), s. 93-95.

Özerdim, Sami N., “1964’te Atatürk Yayınları,” TD 14 (161, 1965), s. 402-404.

Özerdim, Sami N., “Atatürk Yayınları,” TD 15 (170, 1965), s.116-119.

Özerdim, Sami N., “Atatürk ve Devrim İçin Yayınlar,” TD 16 (182, 1966), s. 153-156.

Özerdim, Sami N., “Atatürk, Kurtuluş Savaşı, Türk Devrimi Konulu Yayınlar,” TD 17(194, 1967), s. 175-178.

Özerdim, Sami N., “Atatürk Konusunda Son Yılların Yayınları,” S 10 (101, 1970), s. 62-64.

“Atatürk ve Kemalizm İle İlgili Sovyet Yayınları,” BTTD 9 (50, 1971), s. 44-46.

1972/1973 Acaroğlu, Türker, “Atatürk Bibliyografyası,” BTTD 11 (62, 1972); (63, 1972); 12 (64, 1973); (65, 1973); (66, 1973).

Acaroğlu, Türker, “Atatürk’le İlgili Yayınlar,” TD 27 (254, 1972), s. 215-219.

Ataöv, Türkkaya, “Sovyetler Birliği’nde Türkoloji Çalışmaları,” A.Ü. SBFD 27 (1, 1972), s. 25-52.

“Atatürkle İlgili Çocuk Kitapları,” Cumhuriyetin 50. Yılında Kitap Haftası, 11-17 Kasım 1973 (Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı Kütüphaneler Genel Müdürlüğü, Ankara 1973), s. 15.

Acaroğlu, Türker, “Bulgaristan’da Atatürk Üzerine Araştırmalar,” TD 40 (339, 1979), s. 370-372.

Binyazar, Adnan, “Atatürk Kitapları,” TD 42(353,1981), s.789-795.

Özerdim, Sami N., “Atatürk Yılında Kitaplar,” ÖD 2 (23, 1981), s. 14-15.

Özerdim, Sami N., “F. R. Atay’ın Atatürk’le, Devrimle İlgili Yapıtları,” TD 42 (351, 1981), s. 567-569.

Özkaya, Tüten, “Sovyetler Birliği’nde Atatürk Üzerine Araştırmalar,” TTKB 45 (177, 1981), s. 209-255.

Şimşek, Levent, “Atatürk Yılında Kitaplar,” BÇ, (5, 19891), s.3.

Gönülal, İsmet, “Atatürk ve Atatürk İlkeleri Hakkında Kısa Bibliyografya,” ME (57, 1982), s. 47-51.

Özerdim, Muhaddere N., “Çinli Yazarların Atatürk ve Yeni Türkiye ile İlgili Yazıları,” A.Ü. DTCF. DD3 (4, 1983), s. 147-153.

İlksavaş, Yaşar, “Atatürk İle İlgili Kitaplar Arasında,” Ka (7, 1984), s.47.

Kurt, İhsan, “Türk Kültürü Dergilerinde Atatürk ile İlgili Makalelerin Bibliyografyası,” TK 21 (247, 1986), s. 723-731.

Alpay, Meral, “Atatürk ve Cumhuriyet’le İlgili Yayınlar, 1989,” İ.Ü. AİİTEY V (1990), s.203-224.

Bıc. Kapalı / ‘Madde’, ‘Bölüm’, ‘Liste’ Biçiminde ‘Atatürk’ üzerine yurt içi ve dışında yapılmış kimi yayınlarda (Ansiklopedilerde ‘madde’; kitaplarda ‘bölüm’, ‘liste’ olarak) yer alan bu tür bibliyografik çalışmalardan örnekler:

“Atatürk / Bibliyografya,” Türk (İnönü) Ansiklopedisi 1950, cilt 4, s. 122-124.

“Atatürk / Bibliyografya,” İslâm Ansiklopedisi 1950, cilt 1, s. 800-804. Ayr. bkz.: Atatürk / Alm., Fr., İng. basılar / (Unesco Türkiye Milli Komisyonu, Ankara 1963).

“Bibliographie,” Atatürk, 1881-1938. Hommage de la Commission Nationale Turque pour l’Unesco à l’Occasion du Vingt-cinquième Anniversaire de sa Mort (Ankara 1963), s. 297-308. Ayr. bkz.: “Bibliographie,” Atatürk, Pénsees et Témoignages. Hommage de la Commission Nationale Turque pour l’Unesco à l’Occasion du Centenaire de sa Naissance (1881-1981). (Ankara 1981), s. 245-252.

Kinross, John P., “Selected Bibliography,” Atatürk, A Biography of Mustafa Kemal ... (William Morrow, New York 1965), s. 579-585.

Tamkoç, Metin, “Books / On Atatürk; Articles in Periodicals / On Atatürk,” A Bibliography On the Foreign Relations of the Republic of Turkey 1919-1967 and Brief Biographies of Turkish Statesmen (Middle East Technical University, Ankara 1968), s. 35-42, 73-82, 177, 192.

Tanıtma : Acaroğlu , AAK I, s. 401-403.

Özerdim, Sami N., “Atatürk Devrimi İçin Bir Bibliyografya,” Atatürk’e Saygı, (Türk Dil Kurumu, Ankara 1969), s. 443-517.

Kalus, Marielle, “Bibliographie des Publications en Langue Française sur Atatürk et Son Époque (1919-1938),” La Turquie et la France à l’Époque d’Atatürk ..., (Association pour le Développement des Études Turques, Paris 1981), s. 297-320.

Şahin, Recep, “Publications and Sources On Atatürk and the Reforms Attached to His Name,” Boğaziçi Üniversitesi Uluslararası Atatürk Konferansı, 9-13 Kasım, 1981 / İstanbul. Tebliğler : Cilt 3, International Conference On Atatürk ... Proceedings: cilt 3, Ön Baskı / Reprint (İstanbul 1981), Tebliğ Sıra No. 59.

Özerdim, Sami N., “Atatürk’ün Dış İlişkilere Değinen Yazıları – Sözleri İçin Kaynakça,” Atatürk’e Armağan. Doğumunun 100. Yılı (Birleşmiş Milletler Türk Derneği, Ankara 1982), s. 155-165.

Sufia, Ahmed, “Bangladeş’te Bengoli Dilinde Mevcut Bulunan Mustafa Kemal Atatürk İle İlgili Kaynakların Analizi / A Survey of the Source Materials Relating to Mustafa Kemal Atatürk Written in the Bengali Language Available in Bangladesh,” Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Semineri, I. (Samsun 1985), s.79-88.

Fenerci, Tülay. “Bulgaristan Milli Kütüphanesi’nde Bulunan Türkiye, Türkler ve Atatürk Hakkında Yazılmış Kaynakların Bibliyografyası,” TKü 11(4, 1997),s.337-350.

B2. Dışarıda

1929/1965 Jäschke, Gotthard – Erich Pritsch, “I. Hauptteil / Literatur : a) Sammlungen, b) Einzelarbeiten; II. Nachtrag / Literatur,” Die Türkei seit dem Weltkriege. Geschichtskalender 1918-1928 (Deutsche Gesellschaft für Islamkunde, Berlin 1929), s. 3-6; 129-130.WI X (1927-1929)’dan ayrıbasım.

Jäschke, Gotthard, “Seit 1929 erschienene Literatur über die Türkei : a) Sammelwerke (Auswahl), b) Einzelwerke; Literatur,” Die Türkei seit dem Weltkriege II. Türkischer Geschichtskalender für 1929 mit neuem Nachtrag zu 1918-1928 (Deutsche Gesellschaft für Islamkunde, Berlin 1930), s. 17-18; 18-19; 20-23.WI XII (1/2, 1930)’dan ayrıbasım. [1918-1928 Dönemi, bu Döneme yapılan ekler ve 1929 yılını veren bölümler’in çevirisi için: Türk İnkılabı Tarihi Kronolojisi, 1918-1923; 29.10.1923-1.1.1930. Çeviri ve İndeks : Niyazi Recep Aksu (İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk İnkılabı Tarihi Enstitüsü, İstanbul 1939-1941), 2 cilt ile Türk Kurtuluş Savaşı Kronolojisi. Mondros’tan Mudanya’ya Kadar (30 Ekim 1918-11 Ekim 1922). (Türk Tarih Kurumu, Ankara 1970). 240 s. II. Mudanya Mütarekesi’nden 1923 Sonuna Kadar (11 Ekim 1922-31 Aralık 1923), (Türk Tarih Kurumu, Ankara 1973). 56 s. başlıklı yayınlara bkz.]

Jäschke, Gotthard, “Literatur,” Die Türkei seit dem Weltkriege III. Türkischer Geschichtskalender für 1930, (Deutsche Gesellschaft für Islamkunde, Berlin 1931), s. 138.WI XII (4, 1931)’den ayrıbasım.

Jäschke, Gotthard, “III. Nachträge während des Druckes,” Die Türkei seit dem Weltkriege IV. Türkischer Geschichtskalender für 1931-1932 (Deutsche Gesellschaft für Islamkunde, Berlin 1933), s. 31-32.WI XV (1/2, 1933)’ten ayrıbasım.

Jäschke, Gotthard, “Die Türkei in den Jahren 1933 und 1934. Geschichtskalender,” MSOSB XXXVIII (2, 1935), s. 142.

1918-1934 Dönemi ile ilgili olarak Siegfried Rzeppa’nın hazırladığı kişi ve konu dizini için, bkz.: MAUB XLI (2,1938), s. 1-52. Dizi’nin diğer kitapları, Die Türkei in den Jahren 1935-1941; 1942-1951; ve 1952-1961 başlığı altında, sırasıyla 1943, 1955, 1965’te (Otto Harrassowitz, Wiesbaden) yayınlanmıştır.

Tanıtma : Unat, U, 10 Kasım 1945, s. 4; TTKB 28 (112, 1964), s. 795-797; Acaroğlu, AAK II, s. 1039-1041; AAMD 2(4, 1985), s.257-275.

1974 Atatürk and Turkey. A Bibliography, 1919-1938. Comp. by Abraham Bodurgil (Library of Congress, Washington 1974). 7+75.s. Atatürk’ün ölümünün 30, Türkiye Cumhuriyeti’nin 45. Kuruluş Yılı dolayısıyla 1968’de Kongre Kütüphanesi’nde düzenlenen Sergi amaçlanarak derlenmiştir. Cumhuriyet’in 50. Yılı için genişletilip yayınlandı. Türkçe yayınları kapsamayan Bibliyografya, yalnız, Batı dillerinde ve büyük çoğunluğu Kongre Kütüphanesi dermesinde yer alan 560 kitapla (191 süreğen yayından) 778 makaleyi, yazar-yayınlayan/başlık öğelerine dayalı abecesel düzende ( Kütüphane’de bulunuyorlarsa, yer numarasını da belirterek) listeler.

Tanıtma : Özerdim, TD 33 (297, 1976), s. 482.

Atatürk/Mustafa Kemal, 1881-1938. Osnovatel i pervıy prezident Turetskey Respubliki. Spisok proizvedeniy M. K. Atatürka i Leteraturı o nem. Po fondam Biblioteki Akademii Nauk SSSR. (Biblioteka Akademii Nauk SSSR, Spravoçno-Bibliografiçeskiy otdel, Leningrad 1981). 5 y. Çoğaltma. Leningrad Bilimler Akademisi Kütüphanesi dermesindeki : Atatürk ve Lenin